Bilgisayarda Uygulamaları Etkili Biçimde Yönetme
Bir bilgisayarın yavaşlaması genellikle donanımın yaşlanmasından değil, yıllar içinde biriken yazılım yığınından kaynaklanır. Kurulan her program diske yer açar, bazıları açılışta çalışacak bir görev bırakır, bir kısmı arka planda güncelleme servisi tutar. Bu yüzden program yükleme kaldırma işlemi tek seferlik bir temizlik değil, düzenli tekrarlanan bir bakım alışkanlığı olarak düşünülmelidir.
Neden Önemli: Üç Farklı Maliyet
Gereksiz bir programın bilgisayara yüklediği yük tek boyutlu değildir. Aşağıdaki tablo, yazılım birikiminin nerede karşılık bulduğunu kabaca ayrıştırıyor:
| Maliyet türü | Nasıl ortaya çıkar | Fark edilen belirti |
|---|---|---|
| Disk alanı | Kurulum dosyaları, önbellek, günlük kayıtları | "Disk dolu" uyarıları, güncelleme yapılamaması |
| Bellek ve işlemci | Açılışta başlayan servisler, tepsi simgeleri | Uzun açılış süresi, tarayıcıda takılma |
| Güvenlik | Güncellenmeyen eski sürümler | Açık kalan zafiyetler, istenmeyen reklam yazılımı |
Üçüncü satır çoğu kullanıcının atladığı noktadır: iki yıl önce kurulup bir daha açılmamış bir PDF aracı, güncelleme almadığı için sistemin en zayıf halkası olabilir. Cihazda virüs olup olmadığını anlamaya çalışan biri, çoğu zaman aslında unutulmuş bir programın getirdiği eklentiyle uğraşıyordur.
Adım Adım Uygulama Yönetimi
- Envanter çıkarın. Windows'ta Ayarlar > Uygulamalar > Yüklü uygulamalar bölümünü açın. Listeyi "Boyut" ölçütüne göre sıralayın, ardından bir kez de "Yükleme tarihi" ölçütüne göre bakın. Boyut sıralaması disk kazancını, tarih sıralaması ise "bunu ben kurmadım" dediğiniz kalemleri ortaya çıkarır.
- Üç kategoriye ayırın. Her satırı zihninizde şu üç kutuya koyun: düzenli kullanıyorum, yılda bir kullanıyorum, ne olduğunu bilmiyorum. İlk grup kalır. İkinci grup için kararı erteleyin. Üçüncü grubu araştırın; adını internette arattığınızda üretici sitesi yerine "nasıl kaldırılır" başlıkları çıkıyorsa bu güçlü bir sinyaldir.
- Sürücü ve sistem bileşenlerine dokunmayın. Listede Intel, AMD, NVIDIA, Realtek gibi üretici adlarıyla gelen kalemler ve "Microsoft Visual C++ Redistributable" başlıkları genellikle başka programların çalışması için gereklidir. Bunları kaldırmak yer kazandırmaz, sorun üretir.
- Kaldırma işlemini doğru yerden yapın. Program klasörünü silmek kaldırma sayılmaz; kayıt defteri girdileri, servisler ve zamanlanmış görevler yerinde kalır. Doğru yol, Ayarlar üzerinden kaldır komutunu vermek veya Denetim Masası'ndaki Programlar ve Özellikler listesini kullanmaktır. Kaldırıcı sizden "ayarları saklamak ister misiniz?" diye sorarsa, o programa dönmeyecekseniz hayır deyin.
- Bir seferde birkaç program kaldırın, ardından yeniden başlatın. On programı üst üste kaldırıp sistemi yeniden başlatmazsanız, bir sorun çıktığında hangisinin sebep olduğunu ayırt edemezsiniz. Üçer beşer ilerlemek teşhisi kolaylaştırır.
- Başlangıç listesini ayrıca gözden geçirin. Kalması gereken programların bir kısmının açılışta başlaması gerekmez. Görev Yöneticisi'ndeki Başlangıç sekmesinde her satırın "başlangıç etkisi" değeri yazar. Yüksek etkili ve günde bir kez bile kullanmadığınız kalemleri devre dışı bırakın; bu bir kaldırma değil, sadece erteleme olduğu için geri almak da kolaydır.
- Artık dosyaları toplayın. Kaldırma sonrası kullanıcı klasöründe AppData altında boş kalan klasörler kalabilir. Ayrıca Windows'un kendi Depolama Ayarları bölümündeki geçici dosya temizliği, güncelleme kalıntılarını ve indirme önbelleklerini toplar. Bu adım, bilgisayarı daha hızlı yapma yöntemleriyle doğrudan örtüşür.
- Yeni kurulumları disiplinli yapın. Kurulum dosyasını yalnızca üreticinin resmi sayfasından indirin. Sihirbazda "Önerilen" yerine "Özel/Gelişmiş" seçeneğini işaretleyin; ek araç çubukları, tarayıcı eklentileri ve "arama motorunu değiştir" onayları genellikle burada saklıdır. Her ekranı okumak on saniye alır, sonradan temizlemek yarım saat.
- Takvime bağlayın. Üç ayda bir on beş dakikalık bir gözden geçirme, yılda bir yapılan büyük temizlikten çok daha az yorucudur. Aynı mantığı telefonda depolama alanını boşaltma alışkanlığınıza da uygulayabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Program klasörünü doğrudan silmek. Disk alanı kısmen geri gelir ama servis ve kayıt artıkları kalır; bazen program "yüklü" görünmeye devam eder ve yeniden kurulum başarısız olur.
- Adını bilmediği her şeyi kaldırmak. Özellikle sürücü paketleri ve çalışma zamanı bileşenleri bu hatanın kurbanı olur. Emin değilseniz bırakın; on beş megabaytlık bir bileşen için risk almanın anlamı yok.
- Tek bir temizleyici programa güvenmek. "Sistemi optimize eden" araçların birçoğu, kendisi de arka planda çalışan yeni bir yük getirir. İşletim sisteminin kendi araçları çoğu durumda yeterlidir.
- Yedek almadan hareket etmek. Kaldırdığınız program lisans anahtarı veya proje dosyası tutuyorsa, önce belge klasörünü ve anahtarı bir yere kaydedin.
- Tarayıcı eklentilerini unutmak. Kaldırılan bir programın eklentisi tarayıcıda kalabilir. Uygulama listesini temizledikten sonra tarayıcının eklenti sayfasına da bakın.
- Portatif sürümleri gözden kaçırmak.