Bilgisayarın Neden Yavaşladığını Tespit Etme

Bilgisayar yavaş çalışıyor dediğimizde aslında birbirinden çok farklı en az beş ayrı sorundan söz ediyor olabiliriz: açılışın uzaması, programların gecikmeli tepki vermesi, dosya kopyalamanın sürüncemede kalması, oyun veya video düzenlemede kare düşmesi ya da internet gerektiren her işin takılması. Bu belirtilerin kaynakları farklıdır ve rastgele "temizleme" denemeleri yapmak genelde zaman kaybıdır. Doğru yol, ölçmek: hangi donanım bileşeninin darboğaz oluşturduğunu sayısal olarak görmek.

Önce belirtiyi sınıflandırın

Aşağıdaki tablo, en sık görülen şikâyetleri olası nedenlerle eşleştiriyor. Teşhise başlamadan önce kendi durumunuzu bu listede işaretlemeniz, sonraki adımlarda nereye bakacağınızı belirler.

Adım adım teşhis

1. Görev Yöneticisi'ni doğru okuyun. Ctrl+Shift+Esc ile açın, "Performans" sekmesine geçin. Bilgisayarı bir dakika boşta bırakıp CPU, Bellek, Disk ve Ağ grafiklerine bakın. Boşta CPU %5'in altında, disk aktifliği %10'un altında olmalı. Bir bileşen sürekli %90-100 bandında geziyorsa darboğaz o bileşendedir.
2. Süreç sıralaması yapın. "İşlemler" sekmesinde CPU başlığına tıklayarak büyükten küçüğe sıralayın. Aynısını Bellek ve Disk için tekrarlayın. Tek bir uygulama listenin tepesinde sabit duruyorsa (senkronizasyon istemcisi, antivirüs taraması, oyun platformu güncellemesi) sorun sistem genelinde değil, o uygulamadadır.
3. Disk türünü öğrenin. Görev Yöneticisi'nin Performans sekmesinde disk adının yanında "SSD" veya "HDD" yazar. Rastgele okumada SSD ile HDD arasındaki fark kat kat ölçülür; bu yüzden HDD kullanan bir sistemde açılış ve program başlatma süreleri yazılım ayarıyla belirli bir noktadan sonra iyileştirilemez. Hızlandırma yöntemlerini anlatan rehberlerde en çok öne çıkan tek donanım değişikliği budur.
4. Bellek baskısını kontrol edin. Kullanmadığınız hiçbir şey açık değilken bellek kullanımı %70'in üzerindeyse ve "Bağlı bellek" değeri fiziksel RAM'i aşıyorsa sistem sürekli diske takas yapıyordur. Tarayıcıda 30 sekme açıkken bu tablo normaldir; 3 sekmede oluşuyorsa RAM yetersizdir.
5. Depolama doluluğunu ölçün. Sistem diskinde boş alan toplam kapasitenin %10'unun altına indiğinde geçici dosya yazımı ve takas alanı sıkışır. En az 15-20 GB boş alan hedefleyin. Telefonlarda depolama boşaltmak için kullanılan mantık burada da geçerlidir: en büyük klasörleri bulup küçültmek, yüzlerce küçük dosyayı silmekten daha etkilidir.
6. Başlangıç yükünü azaltın. "Başlangıç uygulamaları" sekmesinde her satırın yanında "Başlangıç etkisi" değeri vardır. "Yüksek" işaretli, günlük kullanmadığınız her şeyi devre dışı bırakın. Bu bir kaldırma işlemi değildir; programı yine elle açabilirsiniz.
7. Isı ve saat hızını izleyin. Performans sekmesinde CPU'nun anlık hızı yazılıdır. Yoğun işte bu değer temel frekansın belirgin biçimde altına düşüyor ve fan sesi artıyorsa toz birikimi veya kurumuş termal macun söz konusudur. Dizüstü bilgisayarları yumuşak yüzeyde kullanmak bu tabloyu tek başına oluşturabilir.
8. Ağ kaynaklı yavaşlığı ayırın. Yerel bir dosyayı açmak hızlı, ama her web sayfası bekletiyorsa sorun bilgisayarda değil bağlantıdadır. Kablosuz ağ ve internet bağlantısı sorunlarını ayrı bir başlıkta ele almak gerekir; performans grafiklerinde Ağ kısmı boşken sayfa açılmıyorsa teşhisi orada aramayın.
9. Zararlı yazılım olasılığını kapatın. Boşta yüksek CPU, tanımadığınız süreç adları, tarayıcı ana sayfasının değişmesi ve beklenmedik ağ trafiği bir aradaysa tam tarama yapın. Cihazda virüs olup olmadığını anlamanın belirtileri performans sorunlarıyla büyük ölçüde örtüşür.
10. Değişikliği ölçerek doğrulayın. Müdahaleden önce ve sonra aynı testi yapın: yeniden başlatmadan masaüstünün hazır hale gelmesine kadar geçen süreyi ve sık kullandığınız bir programın açılma süresini saniyeyle not edin. Ölçmediğiniz iyileşme, tahminden ibarettir.

Sık yapılan hatalar

• Her şeyi aynı anda değiştirmek. Beş ayar birlikte değiştirilirse hangisinin işe yaradığı bilinemez. Tek değişken, tek ölçüm.
• "Hızlandırıcı" araçlara güvenmek. Kayıt defteri temizleyicilerinin ölçülebilir kazancı çoğu sistemde sıfıra yakındır; bazıları kendisi arka planda kaynak tüketir